Mặt trời đang lặn khi Xu-cu-ma đang đi ngược con đường đất vào một làng nhỏ. Cậu bé khoảng mười một tuổi. Xa xa là dãy Hi- ma-lay-a hùng vĩ, những đỉnh núi cao chót vót vẫn còn tắm trong ráng chiều đỏ ối. Xu-cu-ma chỉ có một mình, cũng chẳng quen ai trong làng. Thế nhưng, cậu vẫn há vọng sẽ tìm được người cho ngủ nhờ qua đêm. Đằng xa, một cô bé đang cất tiếng gọi mẹ, khiến cậu chạnh nghĩ đến bà mẹ đã quá cố của cậu. Lòng đầy thương nhớ, cậu rút cây sáo và đưa lên môi. Cậu cảm thấy mỗi khi thổi một bài, cậu cũng như đang cất tiếng gọi mẹ, giống như cô bé đang gọi mẹ ở đằng xa kia.
Khi cậu đang thổi sáo, thì có một bà đứng tuổi đi trên đường phía sau cậu; vai bà mang bó cỏ nặng. Bà là vợ ông trưởng làng. Bà dừng bước, yên lặng lắng nghe điệu nhạc cậu bé thổi. Linh cảm có người, Xu-cu-ma quay nhìn bà. Khi mắt họ gặp nhau, cả hai đều thấy hình như họ đã biết nhau từ lâu. Người đàn bà hỏi:
“Này, con đi đâu thế?"
“Con từ nơi xa tới đây, mẹ ạ. Con đang tìm chỗ ngủ qua đêm", - cậu bé trả lời. Họ xưng mẹ con với nhau chỉ vì tử tế, hay còn có cái gì sâu đậm hơn chăng? Người đàn bà hình như ngạc nhiên. Mặc dù cậu bé không quen ai trong làng, và xem ra cũng không biết đi đâu, thế mà cậu đứng thổi sáo một cách vui vẻ như bất cứ đứa trẻ vô lo nghĩ nào.
“Con hãy đi với mẹ", - bà nói.
-"Em con đang gọi mẹ đấy. Khi nghe tiếng sáo của con, lòng mẹ như thấy con đang cất tiếng gọi mẹ bằng khúc nhạc. Nào, đi con, chúng ta về nhà thôi".
Cậu bé cất sáo, theo người phụ nữ về nhà. Mới năm tuổi, Xu- cu-ma đã mất mẹ. Cậu chỉ còn nhớ, mẹ cậu có đôi mắt sáng và chuỗi hạt màu xanh luôn đeo ở cổ. Cậu tin là mẹ cậu vẫn sống trong trái tim cậu. Chiếc sáo cậu mang theo là quà của ông bố tặng. Sau khi mẹ cậu mất, tối tối trước khi đi ngủ, bố cậu thường mang sáo ra thổi. Chính âm điệu trầm bổng của cây sáo đã ru cậu bé vào giấc ngủ. Một tối, khi bố cậu đang ngồi thổi sáo, Xu-cu-ma hỏi:
“Mẹ đâu, bố? Tại sao con không còn gặp mẹ nữa?" Người bố đặt cây sáo xuống, mắt đượm buồn.
“Mẹ con bây giờ đang sống trong ngôi nhà của Phật. Dù mẹ ở mãi tít trên trời, mẹ vẫn sống trong tim cha con mình, con ạ”.
Rồi Xu-cu-ma hỏi:
“Có bao giờ bố gặp mẹ ở trong tim không?" Ông nhìn xuống cậu bé, trả lời:
“Có, con ạ. Mỗi khi thổi sáo là bố lại gặp mẹ".
“Bố ơi, con rất muốn gặp mẹ! Bố hãy làm cho con một cây sáo, để con cũng thấy mẹ vẫn ở cùng con, mỗi khi con thổi sáo".
Ngay sau đó, bố Xu-cu-ma cẩn thận làm cho cậu bé một cây sáo và dạy cậu cách thổi sáo. Bố cậu cũng dạy cậu biết thưởng thức vẻ đẹp của đêm trăng, và bài hát do tiếng mưa rơi tạo thành. Bố cậu thường bảo:
“Cần phải vui, và thổi sáo một cách vui vẻ, vì điều đó sẽ làm mẹ con vui sướng khi nghe tiếng sáo của con".
Xu-cu-ma dành tất cả thời gian tập thổi sáo. Một hôm, lúc cậu lên chín, bố cậu bảo:
“Con ạ, bây giờ con thổi sáo giỏi hơn bố rồi đấy. Nhưng bố muốn nói với con điều mà trước đây bố chưa nói với con. Mọi người ai cũng có thể cảm nhận, tận trong tim họ, làn điệu du dương của cây sáo, cho dù họ là loại người nào. Mỗi khi thổi sáo, con phải thổi với tất cả tình thương yêu trong trái tim con; thế là, mọi người sẽ nhận ra tình thương yêu của con qua tiếng sáo. Và con sẽ có thể tìm được người mẹ thực sự của con".
Sau đó ít ngày, bố Xu-cu-ma qua đời. Buồn rầu và đơn độc, cậu bé cất sáo, trong sáu tháng trời, không hề động đến nó.
Suốt trong thời gian ấy cậu cứ khóc thầm một mình. Vì không còn chỗ nương tựa, nên cuối cùng người ta đưa cậu tới ở với người chú. ở đó, cậu mới lại cầm đến cây sáo, không phải để làm mọi người xung quanh chú ý đến, mà chỉ để tỏ lòng thương yêu của cậu đối với họ, và để được nhận tình thương yêu của họ đối với cậu. Nhưng Xu-cu-ma không chịu yên phận. Một hôm cậu lấy cây sáo, rời nhà ông chú, bắt đầu một chuyến đi vô định. Trên đường đi, cậu thường thổi sáo; và những người gặp trên đường thường quây xung quanh, lắng nghe tiếng sáo; đôi khi còn nhảy theo điệu nhạc. Nhưng cậu vẫn chỉ có một mình, vì không ai thương yêu cậu được như bố mẹ thân yêu. Mọi người phần lớn chỉ quan tâm đến bản thân, cùng những việc riêng của họ, chứ đâu có thời gian quan tâm đến Xu-cu-ma sau khi thổi sáo xong. Chẳng ai có thời gian dành cho cậu, mãi cho đến buổi chiều cậu gặp vợ người trưởng làng và bà đã gọi cậu là con. Cậu như tìm thấy người mẹ thực sự trong người đàn bà ấy. Khi hai người bước vào sân, cậu nhìn thấy một cô bé đang đi trong vườn. Đó là Xay-a-pa-tri, con gái người đàn bà, mà trước đó cô vừa gọi. Bà hất đầu về phía Xu-cu-ma và bảo:
“Con này, mẹ dẫn một cậu bé ngoan về ở với chúng ta, à không phải, mẹ muốn nói là dẫn anh con về nhà". Hai đứa đứng đó, thẹn thùng không nói một lời. Nhưng cả hai đều sung sướng. Xay-a-pa-tri không có anh trai, thì nay có Xu-cu-ma, còn Xu-cu-ma thì có cô em gái. Sau đó họ vào nhà. Khi Xu-cu-ma ngồi nhìn bà mẹ chuẩn bị bữa tối trong ánh đèn đêm ấm áp, cậu lại cảm thấy niềm hạnh phúc mà đời cậu đã mất. Một lúc sau, ông trưởng làng trở về. Ông không nói gì chỉ tò mò liếc nhìn Xu-cu-ma, khiến cậu cảm thấy không thoải mái và buồn. Bà vợ nói với chồng:
“Tôi gặp nó trên đường. Nó thổi sáo rất hay". Suốt bữa ăn, ông ta không nói gì với cậu bé. Sau khi dọn xong bát đĩa, Xu-cu-ma lấy sáo và bắt đầu thổi nhè nhẹ. Cả gia đình ngồi im lặng, say sưa nghe tiếng sáo. Hai ông bà cảm thấy tiếng sáo trầm bổng, du dương ấy đang khơi dậy điều gì đó thân thuộc trong trái tim họ. Xay-a-pa-tri thì cảm thấy người anh trai mới của cô như đang qua điệu sáo nói chuyện với gia đình cô. Khi cậu bé thổi xong và đi ngủ, bà mẹ dịu dàng vuốt ve mặt nó, hôn lên má nó và bảo:
“Ngủ ngon, con trai của mẹ".
Sáng hôm sau, Xu-cu-ma dậy sớm sửa soạn lên đường. Nhưng bà mẹ ngăn cậu lại và nói:
“Mẹ là mẹ của con. Mẹ sẽ không để con bỏ nhà đi đâu".
Và, thế là Xu-cu-ma ở lại với gia đình. Xay-a-pa-tri rất quý Xu-cu-ma, nhưng cô cảm thấy còn nhiều điều ở cậu bé mà cô không hiểu được. Cô thường thắc mắc tại sao cậu bé lúc nào trông cũng nghiêm trang thế. Ban ngày, cô thường dẫn cậu đi khắp làng, giới thiệu cậu với bạn bè của cô. Một hôm, hai đứa xuống chơi con suối gần đó. Xu-cu-ma lặng lẽ ngồi trên một tảng đá, trân trân nhìn dòng nước. Không nén nổi tò mò, Xay-a-pa-tri hỏi:
“Anh đang nghĩ gì thế?"
“Em còn mẹ, và mẹ yêu em vì em là con gái mẹ. Còn mẹ anh đã mất. Chỉ còn cách duy nhất để anh gặp mẹ là thổi sáo". Xay-a- pa-tri sửng sốt trước câu trả lời của cậu.
“Nhưng mẹ em cũng là mẹ anh cơ mà? Em không phải là em gái anh sao?" - Cô bé hỏi.
Ngập ngừng, cậu trả lời:
“Đúng, em là em gái của anh; mẹ là mẹ của anh, nhưng..."
“Nhưng thế nào hả anh?"
“Em được cha em yêu, còn anh thì không còn cha".
“Nhưng cha em cũng là cha anh đó thôi?"
“Không phải. Bởi vì anh vẫn chưa cảm hóa được trái tim của cha em".
“À, thế thì tối nay em sẽ nói cho cha em phải yêu anh hơn nữa".
“Em đừng làm thế. Rồi đâu sẽ vào đấy thôi. Anh sẽ cảm hóa được trái tim của cha bằng cách thổi sáo".
Đêm đó, sau khi hai đứa trẻ đã đi ngủ, ông chồng nói nhỏ với vợ:
“Trẻ mồ côi thường không chịu lệ thuộc vào ai đâu. Chúng không bao giờ ở lâu một chỗ. Xu-cu-ma cũng sẽ vậy thôi. Sẽ có ngày nó khăn gói ra đi. Còn bây giờ, có lẽ nó tạm ở đây rong chơi, sống nhờ vào lòng tốt của mình. Rồi nó sẽ ảnh hưởng xấu đến Xay- a-pa-tri của mình"...
Bà vợ ngạc nhiên trước lời nói của chồng.
“Cái ông này! Nó không còn bố mẹ, chính vì thế chúng ta phải là bố mẹ nó. Chúng ta sẽ là cha, là mẹ của nó. Ôi, có nhiều lúc tôi không tin là ông lại có thể nói những điều nhẫn tâm đến thế". Câu chuyện chấm dứt ở đó, và hai ông bà đi ngủ. Cuộc sống trong gia đình vẫn tiếp tục như cũ. Mùa xuân đã đến, những cây đỗ quáên trong làng nở đầy hoa. Thiếu nữ trong làng tụ tập nhảy điệu Ga-tu theo tập quán của mùa xuân. Một tối mùa xuân, Xu-cu- ma ngồi bên cửa sổ, ngắm trăng đêm rằm. Những đám mây trôi và ánh trăng bàng bạc như đang xin cậu cho nghe một làn điệu đặc biệt. Nhặt cây sáo lên, cậu hứng chí sáng tác một bài.
Nhưng khi chơi xong, người cậu tràn ngập nỗi buồn. Mặc dù hết sức cố gắng, cậu vẫn không có được lòng thương yêu của cha Xay-a-pa-tri. Việc ấy xem như không thể làm nổi. Cậu nghĩ: mình nên đi thì tốt hơn là cứ thế này mãi. Sáng hôm sau, trước lúc mặt trời mọc, cậu lặng lẽ rời khỏi nhà, trong khi những người khác trong gia đình còn đang nằm ngủ. Ra đến bên ngoài, cậu dừng lại, quay mặt về nhà, thầm từ biệt Xay-a-pa-tri và mẹ cô bé. Sau đó cậu lên đường. Lúc mặt trời mọc, cậu tới những đồi phủ đầy thông cách xa làng. Có lúc, cậu tưởng tượng nghe tiếng Xay-a-pa-tri gọi tên cậu. Lúc ấy cậu nghĩ, đáng ra cậu phải đợi để từ biệt cô bé. Nhưng bây giờ không thể quay lại được nữa; thế là cậu lại đi tiếp. Suốt ngày cậu lên đồi, xuống thung lũng. Khi mặt trời lặn, cậu đến được đỉnh núi. ở đó có ngôi đền thờ Phật bà, cậu quyết định sẽ nghỉ ở đó qua đêm. Vào trong đền cậu mới cảm thấy buồn và trống trải. Trong đầu cậu nảy ra một làn điệu, nhưng đó là điệu nhạc rất buồn. Cậu cảm thấy, khi cậu bỏ Xay-a-pa-tri và bà mẹ ra đi, một lần nữa cậu lại không có gia đình. Cậu muốn sáng tác một bài tặng Xay-a-pa-tri, để nói với cô bé rằng cậu yêu cô biết bao, nhưng trong trái tim cậu lại chỉ có tiếng khóc than tuyệt vọng. Cậu ngồi đó khóc thầm. Khi cậu thức dậy, ánh mặt trời buổi sớm đang tràn qua khe cửa sổ của ngôi đền. Nhìn lên, cậu thấy pho tượng Phật bà, tay giơ ra chào cậu. Đầu Phật bà bao bọc trong ánh hào quang, và một vòng hoa đeo trên cổ. Cậu cảm thấy Xay-a-pa-tri và bà mẹ như đang hiện ra trong pho tượng - Tựa như họ đang định ôm hôn cậu bằng bàn tay Phật bà. Cậu bỗng thấy phân vân. Liệu cậu nên tiếp tục đi hay quay về với Xay-a-pa-tri và gia đình? Cậu từ từ ra khỏi đền, đến ngồi dưới một gốc cây to. Cả ngày hôm ấy, cậu ngồi ở đấy, cố quyết định xem nên làm gì. Tối hôm đó, cậu vẫn ngủ trong ngôi đền, mơ thấy Xay-a-pa-tri. Trong mơ, cô bé đang đứng trước mặt, vẫy tay gọi cậu theo. Cậu vào định nói, thì cô bé đặt tay lên môi cậu ra hiệu im lặng. Khi tỉnh dậy, cậu hiểu cần phải làm gì. Cậu sẽ quay về nhà. Từ cái ngày cậu lần đầu đến làng, đi theo vợ ông trưởng làng về nhà, tính ra đã được một năm. Lần đầu tiên cậu thấy Xay-a-pa-tri khi cô bé đang đứng trước mô đất có cây tun- ôi-moc. Lúc ấy trên mô đất có thắp một ngọn đèn. Tối nay, khi cậu quay trở về, cũng lại có ngọn đèn đang thắp sáng mô đất ấy. Nhưng ở trong sân, nhiều người làng đang đi lại quanh quẩn, mặt người nào trông cũng buồn rười rượi. Xu-cu-ma lặng lẽ vào nhà. Trong nhà, Xay-a-pa-tri đang nằm trong lòng mẹ. Ngước lên nhìn thấy cậu, bà mẹ khóc nức nở:
“Con ơi, hãy nhìn em con làm sao đây này. Mọi người bảo em con sẽ khỏi, nhưng mà mẹ cũng chẳng biết thế nào".
Xu-cu-ma từ từ lại gần, nước mắt chảy dài trên mặt. Cậu đưa tay vuốt nhẹ má em gái.
“Ngay đêm con bỏ đi, em con bỗng nằm liệt vì sốt rất cao. Từ hôm qua đến giờ em con cứ lịm đi như thế này đấy. Mẹ nghĩ linh hồn đã rời bỏ thân xác nó để đi tìm con. Thì giờ đây con đã về. Con hãy làm gì cho em tỉnh lại đi, con".
Xu-cu-ma ngồi đó bất động, bàn tay vẫn để trên má Xay-a- pa-tri. Sau đó, cậu lấy cây sáo và bắt đầu thổi nhè nhẹ. Khi tiếng sáo bay lượn trong phòng, mi mắt Xay-a-pa-tri bắt đầu động đậy. Bố cô bé vừa vào phòng mang theo một cốc nước và đặt vào môi cô. Cô bé từ từ mở mắt. Nhìn thấy Xu-cu-ma, cô thì thầm:
“Ôi, anh trai của em. Anh đã quay về". Đặt sáo xuống, Xu-cu-ma trả lời:
“Ừ, anh đã trở lại đây, em gái ạ. Anh của em đây này".
Người cha bỗng lại đứng cạnh Xu-cu-ma. Mắt đẫm lệ, ông ôm ghì cậu bé vào ngực:
“Con chính là con trai của bố. Bố sẽ không bao giờ để con đi như thế nữa".
Bà mẹ ngồi, mừng rơi nước mắt. Xay-a-pa-tri và Xu-cu-ma nhìn nhau, mỉm cười. Câu chuyện này, như lời một người trong làng nói, thì thật giống chuyện về Ga-tu, một trong những điệu nhảy cúng thần nổi tiếng ở Nê-pan.