Lễ Vê-sắc vào tháng năm, đúng khi trăng tròn sáng nhất, rực rỡ cả bầu trời. Đây là lễ cúng Phật, nên ai cũng cảm thấy phấn chấn, kéo nhau về trước đền thờ Phật. Họ mang theo những đồ cúng tế như cháo gạo nấu với sữa, và những thẻ hương dài. Họ còn mang theo những bó hoa, và khi đặt chúng lên bàn thờ, họ cùng nhau tụng mãi câu kinh của Phật:
“Cũng như hoa đẹp rồi sẽ phải tàn, cuộc đời chúng ta cũng sẽ kết thúc. Cũng như những bông hoa đẹp này..." Một số người kỷ niệm ngày đầu của lễ Phật bằng cách ngồi tĩnh tâm và nhịn ăn từ chiều hôm trước đến lúc mặt trời mọc của ngày hôm sau. Những người khác thì nghe sư sãi giảng kinh của Đức Phật. Lại còn có những người phân phát đồ bố thí cho những người ít may mắn hơn họ, để người nghèo cũng có được những giây phút vui sướng hiếm hoi trong ngày lễ Vê-sắc. Ngày đầu lễ hội, vào lúc mặt trời lặn, rất nhiều đèn đủ các màu bắt đầu nhấp nháy trong mọi nhà. Những chiếc đèn lồng này được thắp sáng để kỷ niệm lễ hội Vê-sắc, tưởng nhớ ba sự kiện trong cuộc đời của Phật tổ: ngày Hoàng tử Sít-đa- tha ra đời, ngày Ngài đắc đạo thành Phật, và ngày Ngài tịnh và về cõi Niết bàn hay còn gọi là cõi Vĩnh hằng. Vì vậy mọi người tưởng niệm ngài với lòng thành kính sâu sắc: họ mừng ngày Ngài ra đời, họ tôn vinh tên tuổi của Ngài, và cố gắng theo bước chân Ngài! Và thế là, có một cậu bé cũng đang làm đèn chuẩn bị cho ngày hội Vê- sắc. Cậu đã đổi một quả bí trong vườn rau của bà lấy một ít nan tre. Bây giờ cậu đang bận rộn làm cái khung đèn hình thoi. Cậu muốn làm một chiếc đèn thật to, to như những cái đèn năm ngoái cậu thấy trong thành phố khi bà cháu cậu cùng mấy người hàng xóm đến đó xem hội rước đèn. Có mấy chiếc đèn lồng to bằng cái nhà, nên cậu không sao quên được.
Chỉ còn hai mươi ngày nữa là tới lễ Vê-sắc, cho nên tất cả dân làng, già cũng như trẻ, bận rộn chuẩn bị. Các gia đình hợp thành những nhóm lớn, làm những chùm đèn lồng thắp sáng vào đêm hội Vê-sắc trông rất đẹp. Bọn trẻ đứa nào cũng muốn đèn nhà mình phải là đèn đẹp nhất trong làng. Vì thế chúng hào hứng cùng các anh, các chị làm quên cả nghỉ. Nhưng cậu bé muốn làm chiếc đèn to bằng cái nhà thì lại phải làm một mình. Cậu chẳng có anh. Cũng chẳng có chị giúp đỡ. Cậu chỉ có người bà già nua cùng ở với cậu trong ngôi nhà tranh vách đất. Bà thương cậu lắm. Cậu đến ở với bà từ lúc còn bé tý tẹo. Bà đã nuôi dạy cậu với tất cả tình thương yêu, chăm sóc trên đời. Bây giờ bà vẫn còn gọi cậu là Pa-ti- ya, có nghĩa là “bé con". Bà sống bằng cách bán rau trồng ở mảnh vườn sau nhà. Đó là một công việc mệt nhọc, nên bà rất mừng khi Pa-ti-ya khôn lớn, đủ sức giúp bà. Nay cậu mới mười tuổi, nhưng làm việc như một người đàn ông thực thụ, nào cuốc đất, nhổ cỏ, nào tưới rau, nhặt phân. Cậu cũng đi học. Cậu muốn học các phép tính để tính toán giúp bà và thường đọc sách cho bà nghe. Chủ nhật nào cũng vậy, hai bà cháu cậu dậy từ sáng sớm để đi chợ phiên mua bán: bán rau hai bà cháu trồng và mua sắm đồ ăn thức đựng cho cuộc sống hàng ngày. Họ là hai con người hạnh phúc, người bà già nua luôn chân luôn tay, và Pa-ti-ya bé nhỏ sống động của bà. Ngày này qua ngày khác, bao giờ bà cũng làm suốt cả ngày. Chính Pa-ti-ya là người làm cho công việc của hai bà cháu thêm thú vị. Cậu làm chiếc cồng để đuổi chim trong vườn và dựng bù nhìn trên hàng rào. Cậu 151 152 Prev Page 4 Next còn vun mấy luống hoa ở sân trước. Cậu cũng làm diều và súng gỗ để chơi. Bà mỉm cười khi có cháu ngồi làm bên cạnh. Bà thường gọi cậu là người đàn ông bé nhỏ cần cù của bà. Và khi bà thấy cậu bắt đầu làm cái đèn khổng lồ cho lễ Vê-sắc, bà cười bảo:
“Ái chà, to bằng cái nhà ấy chứ! Bà cháu mình có thể ở trong ấy được đấy nhỉ?" Chiều nào Pa-ti-ya cũng làm đèn, và trẻ con hàng xóm kéo đến xem. Rồi tin về chiếc đèn vĩ đại của cậu nhanh chóng bay xa và bọn trẻ từ khắp nơi đổ tới xem tác phẩm của Pa- ti-ya.
“Đèn to thế làm sao mà treo được? - Chúng hỏi cậu.
“Tớ đâu có định treo", - Pa-ti-ya trả lời một cách tự tin.
- "Tớ để nó luôn ở đây".
Cái khung đèn bằng tre ở ngay chiếc cổng bé tí tẹo đắp bằng đất của ngôi nhà. Nó cứ lớn dần, cho đến khi choán hết cả cổng, khiến hai bà cháu, muốn vào nhà bằng cửa chính là phải bò qua cái khung đèn. Cuối cùng, trước lễ Vê-sắc sáu ngày, Pa-ti-ya cũng làm xong cái khung. Ngồi lại ngắm nghía, cậu bỗng giật mình nghĩ:
“Làm sao có đủ giấy mà dán cái đèn khổng lồ này?". Lo lắng về chuyện này, cậu đi xem các bạn làm đèn đến đâu. Phần lớn đèn của bọn chúng đã gần xong. Những chiếc đèn ở trong nhà trông cứ như các bà đã diện xong bộ cánh đang đợi đi đám cưới! Và cậu nghĩ tới cái khung đèn vẫn còn trơ xương của cậu ở nhà, choán hết cả cổng trước. Cậu buồn rầu ra về. Cái khung đèn vẫn đứng đó, trông như một bà ăn mày nghèo khổ, nhưng giá như cho bà mặc quần lành áo tốt, thì trông cũng sẽ đẹp lắm. Trời đã về trưa. Cậu vào bếp tìm bà. Bà đang thổi lửa nấu cơm; bọt cơm bắt đầu phì ra ở kẽ vung nồi.
“Cháu ngu quá, bà ạ”, - cậu bắt đầu.
“Sao thế, kho cáu của bà?", - bà quay lại nhìn cháu hỏi. Nước mắt chảy vòng quanh, cậu nói:
“Chúng ta sẽ không có đủ giấy dán đèn".
“Ồ, có chứ", - bà nói.
- "Sẽ có vô khối giấy, cháu đừng sợ".
Pa-ti-ya tròn xoe cả mắt. Thế rồi bà giải thích điều bà vừa nói:
“Ngày mai thứ bảy, bà cháu ta sẽ đào khoai lang. Chủ nhật ta đem ra chợ bán. Và rồi...", - bà dừng lại, và mặt Pa-ti-ya sáng lên.
Cậu toét miệng cười, nước mắt vẫn còn long lanh trên má.
- "Và rồi bà cháu ta mang về nhà hẳn chiếc cầu vồng!" - Bà ngân nga.
Thế rồi hôm thứ bảy, hai bà cháu bới được rất nhiều khoai. Chủ nhật họ bán số khoai đó lại được giá. Ra khỏi chợ, Pa-ti-ya dào dạt niềm vui. Cậu đã tưởng tượng ngay chuyện dáng dấp cái đèn của cậu khi thắp sáng vào đêm lễ Vê-sắc. Nhìn bà, cậu thấy nụ cười thấp thoáng trên nét mặt bà. Các hiệu tạp hóa đang bày các mặt hàng đặc biệt, đủ các màu sắc phục vụ lễ Vê-sắc: các loại giấy màu sáng và giấy trang kim, xúc-xích giấy để trang trí, mũ và mặt nạ bằng giấy, cờ vải, cờ giấy và hàng chồng đèn lồng hình thúng. Pa-ti-ya hãnh diện bước vào một cửa hiệu và mua đủ thứ cậu cần để trang trí đèn lồng. Sau đó hai bà cháu về nhà. Ngay sau bữa cơm trưa, bà nằm chợp mắt một lát. Hôm đó là một ngày rất mệt đối với bà. Pa-ti-ya mang những tờ giấy màu mới và phẳng lỳ ra. Rồi cậu lấy cái kéo cũ của bà. Thế nhưng cậu lại không dám cắt nhát đầu tiên: sợ cắt hỏng! Cậu biết, nếu cắt hỏng tờ giấy, bà cháu cậu không đủ tiền mua thêm. Chỉ còn bốn ngày nữa là đến lễ Vê-sắc, nên cậu càng lo lắng. Sau khi ngủ dậy sắp sửa bắt tay vào công việc hàng ngày, bà cậu nhận thấy cái đèn chưa tiến triển được chút nào.
“Cháu phải nhanh lên, Pa-ti-ya ạ”, - bà nói. -"Không còn nhiều thời gian nữa đâu cháu".
Cuối cùng, Pa-ti-ya nói cho bà biết nỗi lo của mình. Bà cũng thừa nhận là họ không thể mua thêm giấy. Bà nghĩ một lúc, rồi đồng ý sẽ giúp cậu cắt giấy dán lên. Nhưng trước hết bà phải lau chùi, quét dọn nhà cửa, đánh bát đĩa bằng xà phòng trộn gio, giặt chiếu bằng bàn chải xơ dừa, giặt giũ chăn màn quần áo và nấu thêm đồ ăn, xong bà có thể ngồi tĩnh tâm cả ngày đầu lễ hội Vê- sắc. Mãi đến tận hôm trước ngày lễ, bà mới có thể giúp cháu. Nhưng họ bắt đầu làm ngay từ sáng sớm. Công việc này khó hơn họ tưởng. Bà thì đã lâu quá không làm đèn nên quên, còn Pa-ti-ya thì chưa học. Nhưng Pa-ti-ya còn nhớ kiểu cách những chiếc đèn trên phố, còn bà nhớ lại loại đèn của bà lúc thiếu thời, cách đây khoảng hơn nửa thế kỷ. Bà hồi tưởng lại rất rõ: cắt hoa như thế nào cho dễ, làm sao để cắt những “cái đuôi" dài có nếp gấp cho đẹp nhất. Hai bà cháu mải miết làm. Cái cổng nhỏ không đủ chỗ cho chiếc đèn và hai người, vì thế bà phải chui vào ngồi trong đèn để cắt giấy. Pa-ti-ya đứng trên chiếc ghế ở ngoài, dán giấy vào khung đèn. Lúc sẩm tối, đèn vẫn chưa xong. Bà vào nhà chuẩn bị bữa tối, trong khi Pa-ti-ya càng cuống quýt hơn.
“Mai đã là lễ hội Vê-sắc rồi", - nó nhủ thầm, - "mà bà thì sẽ ngồi niệm Phật cả ngày ở trong đền".
Sau bữa tối, hai bà cháu làm mãi đến khuya mà vẫn chưa xong. Pa-ti-ya cố tự an ủi bằng ý nghĩ là ngày hôm sau, cậu vẫn có thể tự mình dán giấy vào đèn, và cho dù không đủ thời gian mà trang trí, đèn của cậu vẫn cứ đẹp như thường. Tuy nhiên, buổi tối đi ngủ, cậu vẫn cứ cảm thấy lòng dạ không yên. Hãy tưởng tượng xem cậu ngạc nhiên đến mức nào, khi sáng hôm sau, bà không đi ra đền trước khi mặt trời mọc, như bà vẫn thường làm mỗi kỳ lễ hội Vê-sắc. Pa-ti-ya nhắc bà:
“Mọi người đang trên đường đến đền rồi bà ạ”.
“Bà có nghe thấy, cháu ạ”, - bà cậu nói.
- Nhưng năm nay bà không đi một mình. Hai bà cháu ta sẽ cùng đi".
“Nhưng bà phải ngồi niệm Phật cơ mà?"
Bà không trả lời; hai tay nhăn nheo của bà ôm đầu cháu vào lòng và bà nói:
“Một người bà tốt là người bao giờ cũng phải làm bổn phận của mình".
Mọi vật tắm trong ánh nắng nhạt của mặt trời mới mọc. Pa- ti-ya và bà bắt đầu cùng đi tới đền. Họ hòa vào dòng người mang hoa, cháo và hương. Tới đền, họ nhập vào đoàn người đang lễ Phật. Rồi họ thành tâm cầu nguyện, và sau đó về nhà. Một ngày tươi vui làm sao! Nỗi hào hứng như hòa trong không khí. Chỗ nào người ta cũng đang trang trí cho lễ hội Vê-sắc, với những chiếc đèn nhè nhẹ đung đưa trong gió. Tiếng giấy sột soạt như thầm thì làm cho Pa-ti-ya thèm thuồng nhìn những chiếc đèn của mọi người đã dán xong. Bà rảo bước nhanh hơn, và vừa về đến nhà, hai bà cháu vội giục nhau ăn sáng cho xong. Sau đó, bà lại vào ngồi trong khung đèn đang dán dở, và hai bà cháu lại tiếp tục công việc.
Đến trưa, chiếc đèn trông đã thấy đẹp. Những người qua đường chỉ thấy mỗi mình Pa-ti-ya đang làm, và họ khen cậu bé thật sáng dạ nên mới làm đèn được một mình. ở trong đèn, bà ngồi cắt hoa và các mảnh giấy dán đèn. Pa-ti-ya với tay qua khoảng trống ở đỉnh đèn lấy hoa giấy ra, và dán vào đèn theo cách thức mà cậu cho là đẹp nhất. Chiếc đèn hai bà cháu cậu đang làm dán giấy trắng, xanh đỏ, xen kẽ với giấy bạc trắng, xanh, và đỏ. Sau khi ăn vội bữa trưa, họ lại tiếp tục làm. Bà ngồi làm nhanh nhẹn và lặng lẽ, trong khi Pa-ti-ya thỉnh thoảng lại nghêu ngao hát. Tay họ thoăn thoắt, cắt giấy, phết hồ và dán vào đèn. Bà chỉ có ý nghĩ duy nhất là làm sao cho xong, để đèn có thể thắp sáng vào lúc sẩm tối. Bà cắt một dải giấy dài, gập lại, cắt thành một hình mới lạ, trông rất đẹp, và Pa-ti-ya lấy ra, dán lên đèn. Hai bà cháu làm mãi cho đến lúc tắt mặt trời. Một lát sau trời tối. Nhưng đêm nay trời đâu có tối. Để tô điểm cho bóng đêm, sẽ có biết bao loại đèn thắp sáng lên ở mọi hướng. Tiếng chuông ngoài chùa ngân nga, cùng tiếng trống vừa mới cất lên. Đó là lúc lễ tối bắt đầu. Pa-ti-ya nhìn ra xung quanh và thấy những đốm sáng các màu từ mọi nhà tuôn ra. Những chiếc đèn từ từ di động đi mọi hướng, rồi thành những đám rước quen thuộc, sáng rực cả lên. Mảnh giấy cuối cùng đã dán xong. Pa-ti-ya đứng dậy. Mặt nó rạng rỡ niềm vui.
“Xoẹt, xoẹt" tiếng kéo của bà vẫn tiếp tục ở bên trong đèn. Bà vẫn đang cắt giấy.
“Thôi, bà ơi, đủ rồi", - Pa-ti-ya vui vẻ gọi. - "Đèn xong rồi, bà ạ”.
“Đội ơn Đức Phật..." bà nói. Rồi bà yên lặng. Một lúc sau, bà rền rĩ.
“Những Pa-ti-ya này. Bà làm sao ra được? Cháu dán kín bà trong này rồi".
Trong lúc hứng chí, Pa-ti-ya quả đã dán kín chỗ hổng cuối cùng, là chỗ đáng ra phải để lại cho bà ra.
“Ôi, bà ơi. Giờ làm thế nào? Chúng ta không thể xé giấy được đâu". - Pa-ti-ya khẩn khoản.
“À, thôi đừng lo, cháu yêu quý của bà", bà cậu từ trong đèn nói vọng ra. “Thế nào rồi cũng có cách giải quyết. Đưa cho bà bao diêm để bà thắp nến lên nào".
Pa-ti-ya lấy bao diêm. Cậu có thể thắp đèn bằng cách với tay qua lỗ hổng ở đỉnh đèn. Nhưng vì bà cậu còn ở trong, nên cậu ném bao diêm vào cho bà, và bà cậu thắp từng ngọn nến một, cho đến khi chiếc đèn sáng lên một màu dìu dịu.
“Thích không, cháu?" - Bà nó gọi. Nhưng trước khi Pa-ti-ya kịp trả lời, bà lại nói: “Bà cũng vui lắm cháu ạ, vì vẫn còn thời gian cho bà làm cái việc mà bà vẫn làm vào đêm hội Vê-sắc".
Rồi bà đọc những lời của Đức Phật:
“Nếu từ bỏ một thú vui nhỏ nào đó mà một người khôn ngoan lại có được niềm vui lớn hơn, thì hãy từ bỏ thú vui nhỏ, để có được niềm vui lớn hơn". Pa-ti-ya không hiểu hết ý tứ câu nói đó nhưng nó biết bà nó đang vui, một niềm vui tràn trề mà nó không hiểu. Lúc này một chiếc đĩa vàng đang nhô lên ở nền trời phía đông. Mặt trăng tròn treo cao dần trên bầu trời để cùng tham dự đêm hội cúng Phật. Hình như nữ hoàng của trời đêm đã bỏ quên vương miện đính đầy đá quý ở mặt đất. Và viên kim cương to nhất của vương miện đã lặn vào chiếc cổng nhỏ bằng đất, nơi có một cậu bé đang đứng ngắm vẻ đẹp của nó. ở một phía của đèn lồng là bóng của một bà già đang lặng lẽ ngồi tụng niệm. Chắc chắn đây là chiếc đèn đẹp nhất của lễ hội Vê-sắc. Quá nửa đêm đó, vẫn còn nhiều người làng, ở gần cũng như ở xa ghé qua ngắm chiếc đèn. Và họ im lặng đứng ngắm một cảnh đẹp mắt, chiếc đèn sáng, in hình người đang ngồi niệm Phật ở bên trong. Trên đầu, mặt trăng đang tỏa sáng. Những đám mây nhẹ nhàng lướt qua mặt trăng. Cảnh thật thanh bình. Rồi ánh sáng của chiếc đèn lụi dần. Các cây nến đã cháy hết. Nhẹ nhàng, hết sức nhẹ nhàng người bà xé một mảnh bên cạnh chiếc đèn và bước ra ngoài. Pa-ti-ya đang nằm ngủ ở đó, ngay cạnh chiếc đèn, mặt đầy mãn nguyện. Có lẽ ngay cả trong giấc mơ, cậu vẫn có thể thấy chiếc đèn lồng ấy to như cái nhà.